Andrzej Podrez
Jawność oświadczeń majątkowych osób pełniących funkcje publiczne pełni istotną funkcję antykorupcyjną. Publicznie dostępne oświadczenia umożliwiają obywatelom sprawowanie społecznej kontroli nad prawidłowością ujawniania majątku osób mających realny wpływ na sprawy publiczne. Mechanizm ten stanowi jeden z fundamentów społeczeństwa obywatelskiego i sprzyja budowaniu zaufania do instytucji publicznych poprzez transparentność życia publicznego (za: Watchdog Polska).
Z powyższego wynika, że osoby pełniące funkcje publiczne powinny sporządzać oświadczenia majątkowe z należytą starannością. Pełnienie mandatu nie ogranicza się bowiem wyłącznie do udziału w sesjach czy reprezentowania wyborców, ale obejmuje także rzetelne i zgodne z przepisami wykonywanie obowiązków formalnych, w tym prawidłowe wypełnianie oświadczeń majątkowych.
Celem niniejszego tekstu nie jest ocena stanu posiadania radnych, lecz analiza sposobu wykazywania danych w oświadczeniach majątkowych, ich spójności, czytelności oraz porównywalności w kolejnych latach.
Szczególna rola – szczególna odpowiedzialność
W systemie składania oświadczeń majątkowych szczególną rolę pełni Przewodnicząca Rady Gminy. To do niej trafiają oświadczenia majątkowe radnych, a do jej obowiązków należy ich formalna analiza.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami:
- radni składają oświadczenia przewodniczącej rady,
- przewodnicząca rady oraz wójt składają oświadczenia wojewodzie,
- zastępca wójta składa oświadczenie wójtowi.
Z tego względu oświadczenie osoby pełniącej funkcję przewodniczącej rady powinno cechować się szczególną starannością i przejrzystością, stanowiąc punkt odniesienia dla pozostałych radnych.
Analiza dostępnych dokumentów pokazuje, że w części oświadczeń, również tych składanych przez Małgorzatę Ottenbreit, pojawiają się wątpliwości dotyczące kompletności i sposobu wykazywania danych. Przykładowo, w swoim oświadczeniu Przewodnicząca Rady Gminy nie wykazała dochodów z tytułu pełnienia funkcji radnej, co – niezależnie od przyczyn – może wpływać na jednolitość standardów stosowanych przez innych radnych.
Dieta
Niewykazywanie diet z tytułu pełnienia obowiązków radnego jest jednym z najczęściej spotykanych problemów w oświadczeniach majątkowych. Zgodnie z obowiązującymi zasadami diety powinny być ujmowane w dziale VIII – „Inne dochody”.
Oprócz Przewodniczącej Rady Gminy, diet w swoich oświadczeniach majątkowych za 2024 rok nie wykazali również radni:
- Tomasz Owsiański,
- Edyta Piwko,
- Stanisław Szczuciński.
Radna Patrycja Kramarzewska dołączyła do Rady Gminy Wisznia Mała w 2025 roku, dlatego nie składała oświadczenia za rok 2024.
Zgodnie z Uchwałą nr VIII/VII/100/19 z dnia 24 kwietnia 2019 r. Przewodniczącej Rady Gminy przysługuje dieta w formie ryczałtu miesięcznego w wysokości 95% maksymalnej diety przewidzianej dla gmin do 15 tys. mieszkańców. W praktyce, w zależności od roku i wysokości kwoty bazowej, może to oznaczać dochód około 20 tysięcy złotych rocznie.
Jak wskazuje „Pismo Samorządu Terytorialnego Wspólnota”, dieta radnego stanowi dochód zwolniony z podatku dochodowego, jednak jako dochód powinna zostać wykazana w oświadczeniu majątkowym.
Diety radnych Gminy Wisznia Mała za rok 2024
Liczebniki
W oświadczeniach majątkowych pojawiają się również rozbieżności dotyczące zapisu kwot pieniężnych. Przykładem jest sposób zapisywania wartości wyrażonych w tysiącach lub milionach złotych.
W oświadczeniu majątkowym wójta Jakuba Bronowickiego za 2022 rok wykazano darowiznę w wysokości „2015 tys. zł”. Sprawa ta była przedmiotem analizy prokuratury, która nie dopatrzyła się znamion przestępstwa i postępowanie umorzyła. Językowo zapis ten może jednak budzić wątpliwości interpretacyjne, na co zwracają uwagę językoznawcy.
Wg dr hab. Adam Wolańskiego (PWN), skróty liczebników można poprzedzać tylko jednościami, dziesiątkami lub setkami, a nie tysiącami, por. 3,9 mld (nie: 3900 mln), 2,5 bln (nie: 2500 mld). Poprawnie zatem napiszemy: 4,256 mld zł (= 4 256 000 000) czy 1,124 mld euro (= 1 124 000 000). Miliony zapisujemy po przecinku dziesiętnym.
Zgodnie z tą zasadą poprawny zapis brzmiałby 2,015 mln zł, a nie „2015 tys. zł”. Aleksandra Marciniak, kontrkandydatka Jakuba Bronowickiego w ostatnich wyborach wójta, uznała, że taki zapis może wprowadzać w błąd i złożyła zawiadomienie do prokuratury. Prokuratura nie dopatrzyła się znamion przestępstwa i sprawę prawomocnie umorzyła.
Podobne problemy pojawiają się w oświadczeniach Przewodniczącej Rady Gminy, gdzie w części dotyczącej gospodarstwa rolnego wskazała m.in.:
- przychód: „2000 tys. zł” (dwa miliony?),
- dochód: „300 zł”.
W kolejnych latach sposób zapisu ulegał zmianie, co utrudnia jednoznaczną interpretację danych i ich porównywanie w czasie. Tego rodzaju rozbieżności nie przesądzają o nieprawidłowościach, ale rodzą poważne wątpliwości co do spójności prezentowanych informacji.
W oświadczeniu składanym w 2025 roku widnieje już kwota 2 tys. zł.
W innych oświadczeniach również można zauważyć dane, które bez dodatkowych wyjaśnień są trudne do interpretacji.
W oświadczeniu radnego Tomasza Borowca pojawia się wysoka wartość domku letniskowego (80 milionów?):
W oświadczeniach radnego Stanisława Szczucińskiego następuje znaczna zmiana wykazywanego przychodu z gospodarstwa rolnego między kolejnymi latami. Oświadcza w 2023 roku, że z gospodarstwa rolnego o pow. 1,15 ha, wypracował dochód w wysokości 20 000 zł by nagle w 2024 roku stwierdzić, że osiąga przychód (dochód) w wysokości 5000 tys. zł (5 milionów?).
W oświadczeniach radnej Justyny Kołodziej-Dudek zmienia się powierzchnia domu przy niezmienionej wartości.
Ponadto w oświadczeniu Przewodniczącej Rady Gminy z 2022 roku w części B dotyczącej położenia nieruchomości wskazane są dwa adresy domów mieszkalnych, podczas gdy w części A/II dotyczącej składników majątku wykazany jest tylko jeden budynek, bez informacji o drugim domu, jego powierzchni i wartości.
Zakończenie
Na koniec warto jeszcze raz powtórzyć: jawność oświadczeń majątkowych osób pełniących funkcje publiczne pełni istotną funkcję antykorupcyjną. Publicznie dostępne oświadczenia umożliwiają obywatelom sprawowanie społecznej kontroli nad prawidłowością ujawniania majątku osób mających realny wpływ na sprawy publiczne. Mechanizm ten stanowi jeden z fundamentów społeczeństwa obywatelskiego i sprzyja budowaniu zaufania do instytucji publicznych poprzez transparentność życia publicznego
W analizowanych oświadczeniach problemem nie są pojedyncze literówki czy drobne rozbieżności, lecz niespójności w sposobie wykazywania danych. Taka sytuacja nie sprzyja budowaniu zaufania do instytucji samorządu terytorialnego i prowadzi do pytań, na które oświadczenia majątkowe powinny odpowiadać same — zanim zrobią to obywatele, dziennikarze lub organy kontrolne.
Źródło:
—
Artykuł powstał z wykorzystaniem AI
