Co się stało z naszą gminą?

Jeszcze kilka lat temu w ogólnopolskim Rankingu Samorządów Rzeczpospolitej, Gmina Wisznia Mała była wskazywana jako jedna z najlepiej zarządzanych gmin wiejskich w Polsce. W 2019 roku zajęła 23. miejsce. Później nastąpił wyraźny spadek. W czasie pandemii gmina osunęła się do trzeciej setki zestawienia, by w 2022 roku na moment wrócić do czołówki, zajmując 67. miejsce. Kolejne edycje przyniosły jednak ponownie gorsze wyniki: 936. miejsce, następnie 455., a w 2025 roku – 219. pozycję w rankingu.

Ranking Samorządów „Rzeczpospolitej

Ranking Samorządów „Rzeczpospolitej – tworzony jest nie od wczoraj, lecz od ponad 20 lat, konsekwentnie i według jasno określonych zasad. To nie jest ranking popularności ani konkurs na najlepiej wyglądające projekty. Jego celem jest ocena rzeczywistej skuteczności działań władz lokalnych w budowaniu odpowiedzialnego, stabilnego i bezpiecznego rozwoju wspólnoty samorządowej.

Kto i jak ocenia samorządy?

O wiarygodności rankingu decyduje nie tylko długoletnia ciągłość, ale również niezależna kapituła, która ustala metodologię i czuwa nad jej stosowaniem. Na jej czele stoi Jerzy Buzek – były premier RP, europoseł i były przewodniczący Parlamentu Europejskiego. W skład kapituły wchodzą także doświadczeni samorządowcy, sędziowie, senatorowie oraz redaktorzy „Rzeczpospolitej”:

Bogusław Chrabota – redaktor naczelny grupy medialnej Gremi Media SA
Anna Cieślak-Wróblewska – redaktor dziennika „Rzeczpospolita”
Zygmunt Frankiewicz – senator XI kadencji, prezydent Gliwic w latach 1993-2019
Andrzej Krakowiak – redaktor dziennika „Rzeczpospolita”
Marek Kutarba – dyrektor wydawniczy Gremi Media SA
Andrzej Porawski – dyrektor Biura biura Związku Miast Polskich
Jerzy Stępień – sędzia, przewodniczył Komisji Samorządu Terytorialnego Senatu, były prezes Trybunału Konstytucyjnego
Michał Szułdrzyński – redaktor naczelny dziennika „Rzeczpospolita”

To ważne, bo pokazuje jedno: wyniki rankingu nie są efektem lokalnych sympatii ani bieżącej polityki, lecz pracy ludzi, którzy przez lata współtworzyli państwo, samorząd i debatę publiczną w Polsce.

Dlaczego metodologia ma kluczowe znaczenie?

Spadek Wiszni Małej z 23. na 219. miejsce nie może być wytłumaczony jednym błędem czy pojedynczym kryzysem. Żeby zrozumieć jego skalę, trzeba przyjrzeć się metodologii rankingu, bo to ona pokazuje, co dokładnie jest mierzone i dlaczego jedne gminy awansują, a inne tracą pozycję.

Ranking obejmuje wszystkie gminy w Polsce (z wyjątkiem Warszawy, ze względu na jej odmienny ustrój prawny), podzielone na trzy kategorie. Wisznia Mała oceniana jest wyłącznie na tle innych gmin wiejskich, a więc jednostek o podobnych kompetencjach, dochodach i ograniczeniach systemowych. Nie konkuruje z metropoliami ani miastami na prawach powiatu.

Podstawą oceny są twarde dane statystyczne pochodzące m.in. z GUS, Ministerstwa Finansów oraz Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej. Uzupełniają je odpowiedzi samych samorządów na szczegółowe ankiety, które jednak muszą być spójne z danymi oficjalnymi.

O miejscu w rankingu nie decydują:

liczba konferencji prasowych,
narracje promocyjne,
jednorazowe inwestycje „pod zdjęcie”.

Decyduje suma punktów zdobytych w wielu obszarach, które razem pokazują realną kondycję gminy.

Cztery filary oceny

Metodologia rankingu opiera się na czterech głównych filarach, z których każdy obejmuje kilkanaście lub kilkadziesiąt szczegółowych wskaźników:

Finanse – stabilność dochodów własnych, nadwyżka operacyjna, poziom i struktura zadłużenia oraz zdolność do bezpiecznego finansowania inwestycji. To odpowiedź na pytanie, czy gmina rozwija się w sposób trwały, czy kosztem przyszłych lat.

Infrastruktura – nie tylko skala inwestycji, ale ich funkcjonalność i odporność. Oceniane są m.in. wydatki na transport, sieci wodno-kanalizacyjne, infrastrukturę krytyczną oraz dostęp do podstawowych usług publicznych.

Społeczeństwo i jakość życia – czyli to, czy rozwój przekłada się na codzienne życie mieszkańców. Analizowane są m.in. nakłady na edukację, dostępność żłobków i przedszkoli, inwestycje w infrastrukturę społeczną, mieszkalnictwo i bezpieczeństwo publiczne.

Środowisko i bezpieczeństwo energetyczne – obszar szczególnie wzmocniony w ostatnich edycjach rankingu. Obejmuje działania związane z ochroną środowiska, adaptacją do zmian klimatu, selektywną zbiórką odpadów oraz skutecznością w pozyskiwaniu środków na transformację energetyczną.

To oznacza jedno: spadek Wiszni Małej w rankingu nie jest „karą” ani efektem zmiany zasad pod jedną gminę. To sygnał, że realne działania i ich skutki coraz słabiej wpisują się w kryteria, które dziś uznaje się za fundament odpowiedzialnego zarządzania. Jak piszą sami Organizatorzy, ranking weryfikuje skuteczność działań władz samorządowych, w kształtowaniu zrównoważonego rozwoju wspólnoty lokalnej, opartego na kluczowych filarach stabilności ekonomicznej, społecznej i środowiskowej.

Ranking Samorządów „Rzeczpospolitej” nie odpowiada więc na pytanie, kto lepiej się promuje, lecz na znacznie trudniejsze: kto lepiej zarządza. Skoro Wisznia Mała w ciągu kilku lat spadła z czołówki do trzeciej setki, to nie jest to temat do przemilczenia. To czas na refleksję i zastanowienie się, w jakim kierunku gmina zmierza – i dlaczego.

Źródło: Ranking Samorządów Rzeczpospolitej