Malin pokazuje, gdzie dziś bije obywatelskie serce naszej gminy

Dwie organizacje z Malina trafiły do Atlasu Dobrych Praktyk Fundacji Batorego

Fundacja im. Stefana Batorego należy do najważniejszych organizacji pozarządowych w Polsce zajmujących się rozwojem społeczeństwa obywatelskiego i wzmacnianiem demokracji lokalnej. Od lat wspiera inicjatywy obywatelskie, przejrzystość życia publicznego oraz współpracę mieszkańców z samorządami.

Jednym z jej najbardziej rozpoznawalnych programów jest akcja „Masz Głos”, prowadzona nieprzerwanie od 2006 roku. Program pomaga mieszkańcom rozwiązywać lokalne problemy — od kwestii przestrzennych i środowiskowych po integrację społeczną czy dostęp do usług publicznych. W jego ramach uczestnicy otrzymują wsparcie ekspertów, szkolenia oraz narzędzia prawne i organizacyjne potrzebne do działania.

Jak pokazują dane zawarte w publikacji, tylko w edycji 2023 programu uczestniczyło 183 uczestników ze 153 gmin, a od początku istnienia inicjatywy zaangażowały się w nią tysiące osób w całej Polsce .

Atlas Dobrych Praktyk – mapa lokalnych zmian

Efektem programu jest coroczny „Atlas dobrych praktyk” – publikacja opisująca historie mieszkańców, którzy postanowili zmienić swoje otoczenie. Atlas nie jest zwykłym raportem. To raczej zbiór lokalnych reportaży pokazujących, jak demokracja działa w praktyce.

Autorzy podkreślają, że każda historia zaczyna się podobnie:
najpierw mieszkańcy dostrzegają problem, potem organizują się, a następnie — często po raz pierwszy — wchodzą w dialog z władzą samorządową .

Co istotne, publikacja nie opisuje jedynie sukcesów. Pokazuje również konflikty, spory interesów i długotrwałe procesy dochodzenia do zmian. Dzięki temu Atlas staje się swego rodzaju podręcznikiem obywatelskiego działania.

Wśród historii z całej Polski znalazły się także inicjatywy z gminy Wisznia Mała, które zostały zauważone na poziomie ogólnokrajowym i wyróżnione w konkursie Super Głos.

Malin w Atlasie Dobrych Praktyk

W publikacjach Fundacji Batorego pojawiają się dwie różne inicjatywy związane z naszą gminą:

• działania mieszkańców przeciwko inwestycji przemysłowej w Malinie,
• działania integracyjne malińskiej Fundacji „Jak miło!” poprzez warsztaty chlebowe.

Obie historie pokazują dwa odmienne oblicza aktywności obywatelskiej: sprzeciw wobec decyzji władzy oraz oddolne budowanie wspólnoty.

1. „Nie dla inwestycji przemysłowej w Malinie”

—

Gdy mieszkańcy zaczynają pilnować planowania przestrzennego

Najgłośniejsza historia z gminy Wisznia Mała dotyczy sprzeciwu wobec planowanej inwestycji logistyczno-przemysłowej w Malinie.

Mieszkańcy dowiedzieli się o planach budowy ogromnego centrum logistycznego podczas spotkania z inwestorem i władzami gminy. Projekt obejmował teren aż 168 hektarów, który według obowiązującego studium był przeznaczony pod zabudowę mieszkaniową .

Dla części mieszkańców oznaczało to radykalną zmianę charakteru miejscowości.

Od spotkania do ruchu społecznego

W krótkim czasie powstał komitet społeczny „Nie dla przemysłu w Malinie”. Mieszkańcy:

• zorganizowali otwarte spotkania,
• powołali grupy informacyjne w mediach społecznościowych,
• przygotowali ekspertyzy prawne i środowiskowe,
• zostali stroną postępowań administracyjnych,
• złożyli wniosek o konsultacje społeczne podpisany przez ponad 200 osób,
• organizowali protesty i akcje informacyjne.

Ich działania doprowadziły m.in. do:

• konieczności sporządzenia raportów oddziaływania na środowisko,
• wydania opinii utrudniających realizację inwestycji,
• zakwestionowania możliwości obsługi komunikacyjnej projektu przez GDDKiA .

Choć inwestycja nie została całkowicie zatrzymana, mieszkańcy znacząco wpłynęli na proces decyzyjny i wydłużyli procedury administracyjne.

Dlaczego projekt został wyróżniony?

Jurorzy nagrody Super Głos docenili przede wszystkim:

• samoorganizację mieszkańców,
• wykorzystanie narzędzi prawnych,
• konsekwencję działania mimo konfliktu z władzą i inwestorem.

Historia z Malina pokazuje, że lokalna demokracja nie polega wyłącznie na zgodzie — czasem jej istotą jest dobrze zorganizowany sprzeciw.

2. Fundacja „Jak miło!” i warsztaty chlebowe

—

Demokracja zaczyna się od spotkania przy stole

Druga historia z Malina ma zupełnie inny charakter. Nie dotyczy konfliktu, lecz budowania więzi społecznych.

Założycielka Fundacji „Jak miło!”, Magdalena Koźmińska, zauważyła po przeprowadzce do Malina brak przestrzeni do sąsiedzkich spotkań. Odpowiedzią stały się warsztaty wypieku chleba.

Pierwsze spotkanie przyciągnęło 10 osób, ale zainteresowanie szybko rosło .

Oddolna integracja mieszkańców

Projekt rozwijał się mimo trudności finansowych. Początkowo nie udało się zdobyć wsparcia grantowego w gminie, jednak działania kontynuowano dzięki współpracy z innymi samorządami i późniejszym dotacjom.

W efekcie:

• warsztaty odbyły się w wielu miejscowościach,
• udział wzięło około 100 uczestniczek,
• powstały nowe relacje społeczne i inicjatywy lokalne,
• uczestnicy zaczęli samodzielnie organizować wydarzenia i dzielić się umiejętnościami .

Projekt został finalistą nagrody Super Głos jako przykład działań integrujących społeczność poprzez kulturę i tradycję.

Dwa modele obywatelskości — jedna wieś

Historie z Malina pokazują coś szczególnie interesującego: lokalna aktywność obywatelska nie ma jednego oblicza.

W Atlasie obok siebie znalazły się:

Obie inicjatywy łączy jednak to samo źródło — mieszkańcy, którzy uznali, że sprawy lokalne nie są wyłącznie domeną urzędu.

Lokalność jako fundament demokracji

Autorzy Atlasu podkreślają, że lokalne problemy są często podobne w całej Polsce: brak miejsc spotkań, konflikty przestrzenne, potrzeba dialogu czy integracji społecznej . Różnią się jedynie miejsca i ludzie.

Historie z Malina pokazują, że demokracja lokalna nie jest abstrakcyjnym pojęciem zapisanym w ustawach, lecz procesem, który dzieje się wtedy, gdy mieszkańcy zaczynają zadawać pytania, organizować się i brać odpowiedzialność za miejsce, w którym żyją. Raz przybiera formę protestu, innym razem wspólnego stołu i rozmowy — ale w obu przypadkach zmienia sposób funkcjonowania wspólnoty.