Sukces obywatelski w walce o transparentność

Prokuratura wznawia śledztwo w sprawie wójta Gminy Wisznia Mała

Po pół roku batalii prawnej Fundacja Sieć Obywatelska „Razem dla mieszkańców” odniosła sukces – prokuratura w Środzie Śląskiej uwzględniła zażalenie i zdecydowała o kontynuowaniu postępowania w sprawie podejrzenia nadużycia władzy przez wójta Gminy Wisznia Mała Jakuba Bronowickiego. To modelowy przykład tego, jak obywatele mogą skutecznie egzekwować swoje prawo do transparentności działań władz lokalnych.

Chronologia sprawy

Sprawa rozpoczęła się od złożenia przez Aleksandrę Marciniak, prezeskę fundacji, zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez Jakuba Bronowickiego z art. 231 § 1 Kodeksu karnego, przy sporządzaniu Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Wisznia Mała (artykuł 231 § 1 Kodeksu karnego dotyczy nadużycia władzy przez funkcjonariusza publicznego).

25 czerwca 2025 roku Prokuratura Rejonowa w Środzie Śląskiej wydała postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa. Decyzja ta została zakomunikowana Fundacji 4 lipca 2025 roku.

15 lipca 2025 roku Fundacja złożyła obszerne zażalenie na postanowienie prokuratury, przedstawiając szczegółową argumentację prawną i wskazując na liczne braki w przeprowadzonym postępowaniu.

8 stycznia 2026 roku Prokuratura uwzględniła zażalenie i postanowiła kontynuować postępowanie.

Czego zażalenie domagało się od prokuratury?

W obszernym, wielostronicowym zażaleniu Fundacja zarzuciła prokuraturze „rażące naruszenie” przepisów postępowania karnego. Kluczowe argumenty dotyczyły:

1. Brak przeprowadzenia wszystkich niezbędnych czynności dowodowych

Prokuratura nie przeprowadziła przesłuchań kluczowych świadków, którzy mogli mieć wiedzę o nieprawidłowościach w postępowaniach dotyczących zamówień publicznych i procesów inwestycyjnych w gminie. W zażaleniu wymieniono siedem osób i instytucji, które powinny zostać przesłuchane, w tym:

przedstawicieli firm zaangażowanych w proces przygotowania Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Wisznia Mała,
pracowników Biura Planowania Rozwoju Miasta Warszawy S.A.,
ekspertów, którzy mogli mieć wiedzę o nieprawidłowościach w trakcie sporządzania Studium.

2. Niewyjaśnienie wątpliwości

Fundacja wskazała, że organ prowadzący śledztwo nie wyjaśnił wszystkich wątpliwości, co doprowadziło do błędnego umorzenia postępowania. W szczególności nie zbadano dokumentów źródłowych dotyczących nieprawidłowości.

3. Niedostateczne wyjaśnienie wątpliwości

Zażalenie podnosiło, że prokuratura nie wystąpiła do właściwych organów o przedłożenie dokumentów źródłowych, które stanowiłyby podstawę do prawidłowego przeanalizowania zarzutów.

Solidna argumentacja prawna

Zażalenie Fundacji to nie tylko zwykła skarga – to profesjonalnie przygotowany dokument prawny, który szczegółowo analizuje przepisy Kodeksu postępowania karnego i wskazuje konkretne uchybienia prokuratury.

Fundacja powołała się między innymi na:

Art. 2 § 1 pkt 1 k.p.k. – przepisy tego kodeksu mają na celu takie ukształtowanie postępowania karnego, aby sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej.
Art. 78 Konstytucji RP – każdy ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji.
Art. 231 § 1 k.k. – przepis dotyczący nadużycia władzy przez funkcjonariusza publicznego.

Dlaczego ta sprawa jest ważna?

Decyzja prokuratury o uwzględnieniu zażalenia to sukces nie tylko dla Fundacji, ale także dla wszystkich obywateli, którzy chcą egzekwować transparentność działań władz lokalnych.

Sprawa pokazuje kilka istotnych kwestii:

1. Obywatele mają realne narzędzia prawne

Zażalenie na postanowienie prokuratury to skuteczny instrument, który pozwala obywatelom i organizacjom pozarządowym kwestionować decyzje organów ścigania. Wymaga to wprawdzie profesjonalnego przygotowania i znajomości prawa, ale jak pokazuje ten przypadek – może przynieść konkretne rezultaty.

2. Rola organizacji pozarządowych jest kluczowa

Fundacja „Razem dla mieszkańców” pokazała, że organizacje społeczne mogą skutecznie monitorować działania władz lokalnych i egzekwować prawo do transparentności. Bez ich zaangażowania sprawa prawdopodobnie zostałaby zakończona na etapie odmowy wszczęcia śledztwa.

3. Prokuratura nie jest nieomylna

Uwzględnienie zażalenia oznacza, że prokuratura uznała zarzuty za na tyle istotne, iż wcześniejsza odmowa wszczęcia śledztwa była przedwczesna i wymagała korekty. To pokazuje, że system kontroli i odwołań działa – ale tylko wtedy, gdy obywatele aktywnie z niego korzystają.

Co dalej?

Teraz prokuratura powinna przeprowadzić wszystkie czynności, których domagała się Fundacja w zażaleniu:

przesłuchać wskazanych świadków,
zbadać dokumenty źródłowe dotyczące zamówień publicznych i procesów inwestycyjnych w Gminie Wisznia Mała,
wyjaśnić wszystkie wątpliwości związane ze Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego.

Dopiero po przeprowadzeniu pełnego postępowania będzie można ocenić, czy doszło do nadużycia władzy przez wójta Gminy Wisznia Mała.

Uwzględnienie zażalenia nie przesądza o odpowiedzialności karnej żadnej z osób – oznacza jedynie, że prokuratura uznała, iż sprawa wymaga dalszego, pogłębionego postępowania dowodowego

Podsumowanie

Ta sprawa to modelowy przykład obywatelskiej walki o transparentność władz lokalnych. Pokazuje, że:

system prawny daje obywatelom narzędzia do kontroli działań władz,
profesjonalne przygotowanie zażaleń i skarg może przynieść konkretne rezultaty,
organizacje pozarządowe pełnią kluczową rolę w egzekwowaniu prawa do informacji publicznej,
wytrwałość i konsekwencja w dochodzeniu swoich praw może przełamać nawet początkową odmowę organów ścigania.

Sukces Fundacji „Razem dla mieszkańców” to zachęta dla wszystkich obywateli i organizacji społecznych, które nie godzą się na nieprawidłowości w działaniu władz lokalnych. To dowód, że warto walczyć o transparentność i praworządność – nawet jeśli początkowo wydaje się, że organy państwa nie chcą podjąć działań.

Art. 231 § 1 Kodeksu karnego

„Funkcjonariusz publiczny, który, przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.”

To właśnie ten przepis stanowił podstawę zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez wójta Gminy Wisznia Mała.