Trwają prace nad Ustawą o zrównoważonym rozwoju miast. Idą duże zmiany.

Związek Rozwojowy: Koniec „niezależności od Wrocławia”.

W dyskusjach pod moimi ostatnimi artykułami często pojawia się argument: „Nie po to wyprowadzałem się z Wrocławia, żeby teraz z powrotem stać się jego częścią”. Rozumiem ten sentyment. Jednak należy oddzielić emocje od faktów. A fakty są takie, ze zmiany są nieuniknione i leżą od kilku dni na stole w postaci Projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast (numer UPRO3), datowanego na 30 stycznia 2026 r.

To nie jest już luźna koncepcja aneksji czy debata o zmianie granic powiatów. To konkretny mechanizm prawny, który – jeśli wejdzie w życie w planowanym terminie (1 stycznia 2027) – zdefiniuje przyszłość Wiszni Małej na dekady.

Nie stracimy nazwy, nie stracimy wójta, nie znikną tablice z nazwą miejscowości. Ale stracimy coś innego: wyłączność decyzyjną.

Oto co dokładnie znajduje się w 57-stronicowym dokumencie przygotowanym przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej.

Czym jest Związek Rozwojowy?

Projekt ustawy wprowadza nowy byt prawny: Związek Rozwojowy. Nie jest to fuzja gmin (jak przy łączeniu miasta z gminą wiejską). Jest to federacja miasta centralnego (Wrocławia) i gmin z jego obszaru funkcjonalnego (m.in. Wiszni Małej, Długołęki, Kobierzyc).

Związek ma własną osobowość prawną, własny budżet i własne organy. Co najważniejsze – jego utworzenie nie wymaga referendum mieszkańców. Związek tworzy Rada Ministrów w drodze rozporządzenia (Art. 14), na wniosek pełnomocnika (Prezydenta Wrocławia), po zasięgnięciu opinii gmin.

Opinia to jednak nie weto. Ustawa wprost wskazuje (Art. 19), że Rada Ministrów bierze pod uwagę „powiązania funkcjonalne” i „zasadę ciągłości przestrzennej”. Wisznia Mała, będąca sypialnią Wrocławia, spełnia te kryteria idealnie.

Pułapka demokracji: Głosowanie populacją

Największe zagrożenie dla naszej podmiotowości nie leży w samej nazwie związku, ale w matematyce wyborczej, którą proponuje ustawa. W Zgromadzeniu Związku (odpowiednik Rady) zasiądą wójtowie i burmistrzowie. Wydaje się sprawiedliwe? Jeden wójt, jeden głos? Nie.

Art. 36 projektu wprowadza mechanizm głosowania ważonego populacją.
Siła głosu delegata zależy od liczby mieszkańców gminy, którą reprezentuje.

Wrocław: ok. 670 tys. mieszkańców.
Wisznia Mała: ok. 13 tys. mieszkańców.

Nawet przy zastosowaniu bezpieczników (mechanizm podwójnej większości z Art. 35), dysproporcja jest gigantyczna. W sprawach kluczowych, gdzie interesy „obwarzanka” będą sprzeczne z interesem „centrum”, matematyka jest nieubłagana. To nie będzie partnerstwo równych podmiotów. To będzie partnerstwo Goliata z kilkoma Dawidami.

Ile to będzie kosztować? (Art. 71)

To punkt, o którym mówi się najmniej, a zaboli najbardziej. Przynależność do związku nie jest darmowa.

Art. 71 ustawy nakłada na gminy obowiązek wnoszenia rocznej składki.
Składa się ona z części stałej i zmiennej. Ustawa sugeruje, że część stała może wynosić np. 50% udziału związku w podatku PIT.

Co to oznacza w praktyce? Część naszych podatków, które do tej pory w 100% trafiały do budżetu Wiszni Małej na lokalne drogi czy oświetlenie, zostanie przetransferowana do budżetu Związku. W zamian otrzymamy realizację zadań „ponadlokalnych”. Czy budowa linii tramwajowej na Maślicach we Wrocławiu jest zadaniem, na które chcemy się zrzucać? W ramach Związku – może się nim stać.

Transport i Planowanie

Zwolennicy ustawy powiedzą: „Wreszcie będzie jeden bilet i spójny rozkład jazdy!”. I mają rację. Art. 22 wskazuje, że Związek zajmie się integracją transportu. Dla pasażera to plus. Dla budżetu gminy – wyzwanie. Skoro transport staje się zadaniem Związku, to Związek ustala standardy. Jeśli Związek uzna, że do Malina autobus ma jeździć co 5 minut, to gmina (poprzez składkę) będzie musiała to sfinansować, nawet jeśli wolałaby te środki wydać na kanalizację.

Jeszcze ciekawiej robi się w planowaniu przestrzennym. Ustawa wprowadza pojęcie Obszarów Priorytetowego Zagospodarowania (Art. 80).
Teoretycznie to Rada Gminy wyznacza taki obszar. Ale gdy już to zrobi, Związek wchodzi z butami:

może uzgadniać plany miejscowe,
może finansować wykup gruntów,
może realizować inwestycje „ponadlokalne”.

Jeśli Wisznia Mała zostanie uznana za kluczowy korytarz transportowy lub teren pod inwestycje logistyczne dla aglomeracji – nasz lokalny sprzeciw będzie miał znacznie słabszy głos, bo zderzy się ze „strategią rozwoju ponadlokalnego”.

Podsumowanie

Ustawa UPRO3 jest faktem. Proces legislacyjny ruszył. Krzyczenie „nie chcemy!” nic nie da, bo po 1 stycznia 2027 r. stary porządek prawny przestaje istnieć.

Jesteśmy w momencie, w którym Wisznia Mała zmienia się z „samodzielnego księstwa” w „dzielnicę funkcjonalną” aglomeracji. Formalnie zachowamy herb. Realnie – stajemy się udziałowcem większej korporacji, w której pakiet większościowy ma Wrocław.

Pytanie brzmi: czy będziemy udziałowcem aktywnym, który potrafi wyszarpać dywidendę (inwestycje, transport), czy biernym płatnikiem składek? To rozstrzygnie się w najbliższych miesiącach.

Źródło:

Rządowe Centrum Legislacji