Andrzej Podrez
Jakość wód podziemnych w gminie Wisznia Mała od co najmniej dwóch lat jest oficjalnie oceniana jako „niezadowalająca”, z przekroczeniami azotanów ponad dopuszczalne normy – a mimo to mieszkańcy w praktyce żyją tak, jakby woda była „z definicji” bezpieczna. Czy ktokolwiek z nich usłyszał wprost od władz, że w oficjalnych raportach państwowych ich woda figuruje w IV klasie jakości, czyli o słabym stanie chemicznym?
Alarmujące wyniki badań
W państwowym monitoringu wód podziemnych punkt „Wisznia Mała (Machnice)” w latach 2023 i 2024 został zaklasyfikowany do IV klasy jakości – „wody niezadowalającej jakości”, co oznacza słaby stan chemiczny. W obu latach to właśnie podwyższone stężenia azotanów były powodem zakwalifikowania wód w Wiszni Małej do tej najgorszej dopuszczalnej jeszcze klasy (przed „bardzo złą” – klasą V, której w województwie nie odnotowano).
W monitoringu azotanowym stężenia w punkcie Wisznia Mała dwukrotnie przekroczyły poziom 50 mg/l – granicę, która w prawie wodnym i dyrektywie azotanowej traktowana jest jako próg bezpieczeństwa. W 2024 r. próg ten przekroczono łącznie w trzech punktach w regionie (Wisznia Mała, Wójcice, Jaksin/Jaksonów), a więc Wisznia Mała nie jest „przypadkowym odchyleniem”, lecz jednym z najpoważniej skażonych azotanami miejsc w całym województwie dolnośląskim.
Skąd to skażenie i co ono oznacza?
Autorzy raportów wprost wskazują jedną z przyczyn: „blisko fermy drobiu Wisznia Mała”, a także intensywną uprawę gruntów rolnych oraz nieuporządkowaną gospodarkę wodno‑ściekową na obszarze objętym monitoringiem. Innymi słowy – to nie „zła geologia” czy abstrakcyjne „procesy naturalne”, ale bardzo konkretne, lokalne decyzje produkcyjne i zaniedbania w gospodarce ściekowej kształtują to, co mieszkańcy mają w kranach i studniach.
Azotany na takim poziomie nie są kwestią wyłącznie „estetyki wody”, ale ryzyka zdrowotnego, zwłaszcza dla niemowląt i małych dzieci, w odniesieniu do których literatura medyczna od lat ostrzega przed methemoglobinemią („blue baby syndrome”) przy wysokich stężeniach azotanów w wodzie pitnej. Czy ktokolwiek widział na stronie gminy ostrzeżenie napisane prostym językiem: „w oficjalnym monitoringu państwowym woda w Wiszni Małej ma IV klasę jakości z powodu azotanów – zachowaj ostrożność przy jej spożyciu przez dzieci”?
Strategia na papierze, rzeczywistość w studni
Strategia Rozwoju Ponadlokalnego WrOF 2050 podkreśla, że przeprowadzone w 2023 roku badania dotyczące jakości wód podziemnych we WrOF wskazują na ich dobry stan chemiczny. Wyjątek stanowią wody podziemne w gminie Wisznia Mała, których stan został określony jako niezadowalający. W dokumencie wprost zapisano, że modernizacja sieci, oczyszczalni i ochrona terenów wodonośnych ma być jednym z najwyższych priorytetów.
Ta sama strategia przyznaje, że WrOF jest hydrologicznym węzłem Dolnego Śląska, z rosnącym zapotrzebowaniem na wodę i coraz większym obciążeniem systemów zaopatrzenia i oczyszczania ścieków z powodu szybkiej suburbanizacji wokół Wrocławia. Wisznia Mała – jako część tego obszaru, z własną aglomeracją ściekową – została wyraźnie wymieniona w zestawieniu aglomeracji, które muszą dostosować gospodarkę ściekową do wymogów krajowych i unijnych programów (KPOŚK).
Jak wytłumaczyć fakt, że w oficjalnych raportach państwowych Wisznia Mała figuruje jako punkt z niezadowalającą jakością wód już drugi rok z rzędu – i przechodzi to w lokalnej debacie niemal bez echa?
Milczenie władz czy świadoma strategia „nie straszyć ludzi”?
Raporty GIOŚ są publiczne, podpisane cyfrowo, udostępniane online i jasno wskazują Wisznię Małą jako punkt problemowy – jako miejsce występowania wód niezadowalającej jakości. W 2024 r. przyczyny podwyższonego stężenia azotanów w Wiszni Małej opisano wręcz przykładami (ferma drobiu, intensywne rolnictwo), co oznacza, że mówimy o wiedzy zidentyfikowanej i nazwanej, a nie o „podejrzeniach”.
Skoro więc państwowy inspektorat środowiska odrabia swoją pracę – dlaczego mieszkańcy nie dostają od władz gminy równie jasnego, prostego komunikatu: jaką wodę mają, skąd jej problemy i jakie ryzyka się z nią wiążą? Czy obawa przed wizerunkowymi stratami i pytaniami o odpowiedzialność za rozwój intensywnej hodowli i rolnictwa jest ważniejsza niż zdrowie mieszkańców?
Ile razy jeszcze raport będzie powtarzał słowa „Wisznia Mała – klasa IV, azotany > 50 mg/l”, zanim ktoś w urzędzie gminy uzna, że mieszkańcom należy się coś więcej niż cisza i PR‑owe slogany o „wysokiej jakości życia”?
Co powinny zrobić władze – minimum przyzwoitości
Strategia WrOF 2050 sama podpowiada kierunki działań: modernizację i rozbudowę infrastruktury wodno-ściekowej, ochronę wód przed zanieczyszczeniami z rolnictwa i ferm, ograniczanie zrzutów ścieków oraz edukację społeczną w zakresie oszczędzania i ochrony wody. Dokument przewiduje wprost potrzebę inwestycji w nowe ujęcia wody, stacje uzdatniania, sieci wodociągowe i kanalizacyjne, a także retencję i rozwiązania oparte na naturze (NBS) w gospodarce wodami.
Jeżeli Władze Gminy Wisznia Mała traktuje te zapisy poważnie, pierwszym krokiem powinno być publiczne przyjęcie do wiadomości wyników monitoringu i ich wytłumaczenie mieszkańcom – w formie jasnego komunikatu, a nie zakopanej na stronie PGK notki technicznej. Czy to naprawdę tak wiele: powiedzieć ludziom, że woda w ich gminie ma IV klasę jakości, wskazać źródła problemu (rolnictwo, ferma drobiu, gospodarka ściekowa) i przedstawić harmonogram działań naprawczych wraz z mierzalnymi celami?
Czy Wisznia Mała chce być w strategiach i raportach przykładem odpowiedzialnego zarządzania wodą – czy symbolem tego, jak długo można udawać, że „problemów nie ma”, nawet gdy państwowe dokumenty czarno na białym mówią coś zupełnie innego?
Źródła:
Ocena jakości wód podziemnych na podstawie wyników regionalnego monitoringu wód podziemnych uzyskanych w 2024 roku z terenu województwa dolnośląskiego.
Ocena jakości wód podziemnych na podstawie wyników regionalnego monitoringu wód podziemnych uzyskanych w 2023 roku z terenu województwa dolnośląskiego.
Strategia Rozwoju Ponadlokalnego Wrocławskiego Obszaru Funkcjonalnego „WrOF 2050”
—
Artykuł powstał z pomocą AI
